Rainiers Raadsel: Het unheimliche Heavy Rain

Special - Column | 11 maart 2010 - Hoe serieus moeten we games nemen? Rainier Jaarsma gaat in de tweewekelijkse column Rainiers Raadsel in op de diepere laag van ons geliefde medium. Een serieus geluid bij een “vergankelijke industrie”.

-------------------DEZE SPECIAL IS GEHEEL SPOILERVRIJ!-------------------

Ik heb eindelijk Heavy Rain weten uit te spelen en ben net zoals Jelle redelijk enthousiast over David Cage’s nieuwste psychologische thriller. Toch is het niet wat ik er van verwacht had. Heavy Rain is namelijk niet een uitzonderlijk goed spel, maar vooral een game die een nieuwe definitie geeft aan de term ‘unheimlich’.

Het Duitse unheimlich of unheimisch wordt vaak vertaald naar ‘ongewoon’, ‘beangstigend’ ‘onheilspellend’ of ‘naargeestig’.

Heavy Rain is ten eerste qua stijl een akelig onheilspellende game. De onuitputtelijke regen en de bijgaande mistige omgevingen lijken rechtstreeks te zijn weggelopen uit een typische film noir. Heavy Rain heeft wel meer weg van dat soort films; het leent vooral veel van het ‘hardboiled’ detective-genre; Veel donker, veel triestigheid, veel wolkenkrabbers en veel regen. Vele kroegen waar ‘’elk nachtelijk feestje met drank omslaat in een knokpartij’’. De eenzaamheid in de massa en de zinloosheid van het bestaan worden af en toe zinderend in beeld gebracht. Fijn, want dat zien we niet vaak meer in games. Max Payne en Fahrenheit waren de laatste games waar Heavy Rain zich qua stijl aan kon meten.

Het probleem van deze vorm van leentjebuur, bij zowel de film (The Maltese Falcon) als bij de literatuur (Raymond Chandler), is dat Heavy Rain zich ook zelf erg unheimlich voelt op de PlayStation 3. Dat betekent niet dat de game wat mij betreft beter op de Xbox 360 had gerendeerd; nee, Heavy Rain bevindt zich in een soort niemandsland tussen ‘Film’ en ‘Game’.

Niet thuis
Naast beangstigend en naargeestig betekent unheimlich namelijk letterlijk ‘niet thuis’. Zowel Siegmund Freud als de filosoof Martin Heidegger hebben veel aandacht besteed aan wat het nou eigenlijk is om je ‘niet thuis te voelen’. Volgens Freud wordt men unheimlich op het moment dat er iets herkenbaars gebeurt dat tegelijkertijd niet helemaal strookt met het herkenbare. Iets moet dus tegelijkertijd verwant en verwarrend zijn om een unheimlich gevoel op te wekken. Dit vertaalt zich naar Heavy Rain; het is ‘niet thuis’ als game, omdat het niet ‘echt’ een game is. Toch speel je met een controller. Het is ook geen film, maar lijkt wel erg op sommige films. Heavy Rain is dus herkenbaar als zowel film als game, maar wijkt ook van beiden af. Het is unheimlich.

Te echt?
Wat het meest uit het oog springt is dat Heavy Rain problemen voorlegt die we nog niet eerder hebben gezien. Heavy Rain creëert namelijk vooral een unheimlich gevoel bij de gamer.

Het probleem met Heavy Rain, en met veel games die komen gaan, is dat het ‘te echt is om als echt te kunnen worden ervaren’. Hoe werkt dat?

Heavy Rain ziet er soms schitterend uit; vooral de close-ups van bezwete hoofdrolspelers en de briljante atmosfeer verdienen applaus. Dit ‘fotorealisme’ zorgt voor immersion; het gevoel dat de game je opzuigt. Het probleem met dit ‘opzuigen’ is echter dat de hoeveelheid realisme die je nodigt hebt om opgezogen te blijven steeds groeit. Juist daar gaat Heavy Rain totaal de mist in. Op een gegeven moment zit je zo in de game, is het ‘realismegehalte’ zo hoog, dat het heel duidelijk wordt dat de game gewoonweg niet realistisch is. Doordat ik mijn tanden kan poetsen en de radio aan kan zetten (what’s the point?), wordt het heel irritant om constant maar weer tegen muren op te lopen zonder dat ik een realistische animatie voorgeschoteld krijg. Juist door het hoge realismegehalte valt iets irrealistisch extra snel op. Zodoende gooit Heavy Rain je steeds van de actie in de doelzinnigheid. Het pakt je in, en laat je even later weer keihard vallen. Het is echt, maar niet helemaal. En toch zou je willen dat het echt was. Maar het is nep...




Speler...of regisseur?
De vraag is ook wat de rol is van de 'speler'. Ben je wel de speler? Veel critici wijzen op het feit dat je eerder de regisseur bent van Heavy Rain. Je regisseert het verhaal, zonder daadwerkelijk de acteur te zijn. Telkens sta je voor dilemma’s die bijna altijd technisch van aard zijn. De game ‘dwingt’ je door middel van quick-time events. “Kus ik haar? Dan krijg ik een einde dat ik niet wil. Maar ik wil de scene wel zien…” Het gaat dus niet om de verhaallijn, maar om wat je van de game wil zien. Je kiest ook niet, maar reageert op iets voorgebakkens.

De oplossing voor dit (onoplosbare) probleem? Minder nadruk op simulatie (per definitie een nabootsing van de ‘realiteit’, waardoor het niet ‘echt’ kan zijn), en meer op het uitdragen van het verhaal. Probeer niet ‘echt’ te zijn, want dat is onmogelijk.

En natuurlijk minder tanden poetsen!

De volgende Rainier's Raadsel verschijnt op 25 maart.